10 Wskazówek, Dzięki Którym Włoska Gramatyka Sama Wejdzie Do Głowy

Uniwersytet. Zajęcia z gramatyki języka włoskiego. Wyciągam kserówki. 4 strony. 100 zdań z lukami. Zabieram się do pracy. Każdy w grupie po kolei czyta jeden przykład. Oczywiście liczę, który przykład mi przypadnie. I żeby tylko nie popełnić błędu. Żeby tylko wykładowca nie spojrzał krzywym okiem, nie skrytykował. Wzdycham.

Każdy przeczytał swój przykład. Kolejka wraca na początek. Patrzę na zegarek. Wzdycham.

Przecież i tak nigdy nie użyję tych dziwnie sformułowanych zdań. Wzdycham.

Minęło 15 minut. Została jeszcze tylko 1 godzina i 15 minut…

Jeśli Tobie też gramatyka kojarzy się głównie ze wzdychaniem, nudą, stresem przed popełnieniem błędu, przed ośmieszeniem się i nieżyciowymi przykładami to… mam dobrą i złą wiadomość.

Zła jest taka, że negatywne doświadczenia utrudniają Ci naukę (bo skoro to jest trudne, i tak tego nie zrozumiem, to po co się tego uczyć?)

A dobra jest taka, że… nauka gramatyki może być przyjemna i nie kojarzyć się tylko z uzupełnianiem zdań.

Uwaga! W nauce gramatyki nie chodzi mi o to, że każdy zawsze i wszędzie ma mówić perfekcyjnie, a zrobienie błędu skreśla Twoje wszystkie umiejętności. Sama mam na swoim koncie dziesiątki błędów i żyję 😀 Mało tego – uczę innych.

Najważniejsze jest to, żeby się dogadać. A dogadanie się jest po prostu łatwiejsze, kiedy mówi się poprawnie. Co ważne, nie da się nauczyć dobrze języka bez popełniania błędów. Po prostu się nie da. To jest nieodzowna część procesu. Chodzi o to, żeby wyciągać z nich wnioski, a nie dołować się.

A zatem, mając cały czas na uwadze, że nie chodzi o perfekcję, a o rozwój, mam dla Ciebie 10 wskazówek – jak ogarnąć naukę włoskiej gramatyki

Wiele z tych wskazówek można też wykorzystać w nauce słownictwa

Zdania z lukami – tak czy nie?

To jak to jest? Uzupełniać zdania? Nie uzupełniać? Na początku tak. Kiedy dopiero uczysz się nowego czasu, nowej koniugacji, dobrze jest zacząć od prostych zdań na uzupełnianie luk. Problem pojawia się w momencie, w którym nauka gramatyki to wyłącznie uzupełnienie zdań. Możesz uzupełnić 100 zdań, a później w konwersacji nie będziesz w stanie użyć danej formy.

Dlaczego to nie działa:

1. Zdania z lukami wykorzystują przetwarzanie powierzchniowe (więcej na ten temat: tutaj), więc nie są dla mózgu wyzwaniem.
2. Wykonywanie jakiejkolwiek czynności przez dłuższy czas jest nudne, a mózg nie lubi się nudzić. I w  konsekwencji nie wzmacnia to za bardzo połączeń między neuronami.
3. Jest to „leniwa wiedza”, czyli taka, „którą uczeń potrafi reprodukować, ale której nie potrafi wykorzystać w praktyce” (Żylińska 2007: 210).

No dobrze, to jak przejść do wykorzystania gramatyki w praktyce? Mam już w miarę opanowany czas teraźniejszy, zdania uzupełniam poprawnie  – co teraz?

1.     Analizuj. Głęboko analizuj.

Pokażę Ci przykład analizy głębokiej (więcej na temat analizy powierzchniowej i głębokiej znajdziesz tutaj).

Spróbujmy poszukać trochę sensu w czasownikach nieregularnych w czasie teraźniejszym na przykładzie venire (przyjść) i morire (umrzeć). Na pierwszy rzut oka są to kompletnie dwa różne czasowniki.

Venire: vengo, vieni, viene, veniamo, venite, vengono

Morire: muoio, muori, muore, moriamo, morite, muoiono

Czy są między nimi jakieś podobieństwa?

Venire: vengo, vieni, viene, veniamo, venite, vengono

Morire: muoio, muori, muore, moriamo, morite, muoiono

1. Ostatnia osoba (loro) ma podobną budowę do pierwszej (io)
2. 1 osoba (noi) i 2 osoba (voi) są regularne*

Już samo zastanawianie się nad podobieństwami, porównywanie różnych czasowników sprawi, że zapamiętasz je lepiej, niż gdybyś tylko powtórzył ich odmianę.

„Porównywanie, wybieranie lub uzasadnianie to operacje, które powodują, że w umysłach powstają trwałe struktury myślowe, a poszczególne elementy zostają ze sobą powiązane” (Żylińska 2007: 155-156).

Wskazówka:

• Szukaj powiązań i podobieństw między czasownikami
• Nie ograniczaj się tylko do powtarzania odmiany czasownika

*i tak jest prawie zawsze (wyjątek to na przykład DOVERE)

2. Daj się porwać historii

Mózg człowieka szczególnie upodobał sobie historie. Jest to jeden z powodów, dla których plotki tak łatwo się rozprzestrzeniają – bo mają formę narracyjną i nie są tylko suchymi faktami oraz opowiadają o innych ludziach. (Spitzer 2012: 123; Żylińska 2013: 53-54). A ludzie są szalenie istotną częścią naszego życia. Jesteśmy w końcu istotami społecznymi i nasze mózgi są biologicznie dostosowane do tego, żeby wchodzić w relacje z innymi. Dodatkowo kiedyś zdobycie informacji o innych ludziach mogło pomóc w przetrwaniu.

Dlatego ucząc się, warto wplatać jak najwięcej historyjek z własnego życia lub prosić nauczyciela o takie historie. Dla przykładu opowiem Ci, jak nauczyłam się liczebników porządkowych, a dokładniej liczebnika „dziewiąty”.

Kiedy mieszkałam w Neapolu, musiałam udać się do biura Erasmusa. Podeszłam do portiera i zapytałam, na którym piętrze znajduje się to biuro. W odpowiedzi usłyszałam: „Vai al nono piano”. Niestety, jako że liczebników porządkowych nauczyłam się kiedyś jako listy i nie używałam ich w praktyce, kompletnie zapomniałam, że istnieje taki liczebnik. „Nono”? Co to znaczy? Poprosiłam, żeby powtórzył. Ta sama odpowiedź: „Nono piano”. Po mojej trzeciej prośbie o powtórzenie, portier popatrzył na mnie z politowaniem i pokazał mi 9 na palcach. I dopiero wtedy zrozumiałam 🙂

Wskazówka:

• Jeśli tylko możesz, opowiadaj historie
• Jeśli już w miarę ogarniasz dany czas/tryb – ułóż historię z wybranymi czasownikami albo chociaż zdania

3. Pamiętaj, że najlepsza historia jest …o Tobie

Oczywiście Twój mózg uwielbia historie o ludziach, ale jeszcze bardziej mu się podoba, jeśli może odnieść poznane informacje do siebie. Jeśli uczysz się abstrakcyjnych informacji na temat odmian czasowników lub rodzajników, to dla mózgu nie jest to zbyt fascynujące. Natomiast w momencie, w którym odniesiesz te informacje do siebie, mózg zaczyna się bardziej interesować (Żylińska 2013: 41).

Bardzo podobają mi się w tym kontekście słowa Johna Deweya (autora książki Jak myślimy), przytoczone przez Marzenę Żylińską (2007: 208):

Uczniowie nie mogą traktować wiedzy jako obcego, abstrakcyjnego tworu, z którym ich samych nic nie łączy. Muszą wchodzić z nią w osobiste relacje, przetwarzać poszczególne elementy, łączyć, porównywać, definiować, uogólniać, klasyfikować, rozkładać na czynniki pierwsze i konstruować z nich nową jakość.

Wskazówka:

• Ucząc się nowego czasu, układaj zdania odnoszące się do Ciebie, do Twojego życia

4. Nowe rzeczy fascynują… ale jeśli możemy je do czegoś porównać

W historiach o ludziach jest ukryty jeszcze jeden aspekt sprzyjający zapamiętywaniu: nowość. Twój mózg uwielbia uczyć się nowych rzeczy. Ważną rolę odgrywa w tym hipokamp – struktura odpowiedzialna m.in. za przenoszenie informacji z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej (Spitzer 2012: 38).

Nowe informacje są cudowną rzeczą dla mózgu, ale muszą zostać w jakiś sposób włączone w obecne sieci neuronalne. Dlatego zawsze trzeba szukać powiązań i skojarzeń pomiędzy tym, co już wiesz, a tym, co jest dla Ciebie nowe. Jeśli uczysz się włoskiego już od jakiegoś czasu, na pewno jest to prostsze, wystarczy, że dowiesz się, że tradire odmienia się jak preferire i już mamy połączenie między dwoma bardzo różnymi od siebie czasownikami. Z kolei, jeśli uczysz się włoskiego od niedawna, skup się na szukaniu podobieństw między włoskim a polskim i/lub językami, które znasz. Bardzo pomocne w nauce może też być tworzenie map myśli, na których w bezpośredni sposób będzie można zaznaczyć wszystkie znajome połączenia między formami gramatycznymi i/lub słownictwem.

Wskazówka:

• Szukaj powiązań między czasownikami
• Rób mapy myśli

5. Testy – wspierający koszmar

Testy, sprawdziany, kolokwia to koszmar, dlatego że przypominają stres i ocenianie przez nauczyciela. Jednakże przypominanie sobie informacji jest dla mózgu supersprawą. Radek Kotarski (2017: 100-114) opisuje to szczegółowo w swojej książce Włam się do mózgu jako metoda testu zderzeniowego.

W badaniach udowodniono, że testowanie się, czyli przywoływanie informacji z pamięci, pomaga skuteczniej zapamiętać, niż wielokrotne czytanie tego samego, przyczyniając się do powstawania głębszego śladu pamięciowego. Co ciekawe, ślad pamięciowy utrwala się nawet wtedy, jeśli nie przypomnisz sobie danej informacji.

Wskazówka:

• Zapisuj słówka, których chcesz się nauczyć w 2 kolumnach – po polsku i po włosku. Zamiast czytać je po raz któryś,  zasłoń kolumnę ze słówkami po polsku i powiedz je po włosku
• Jeśli zapomniałeś jakiegoś słówka – ciesz się! Twój mózg zapamięta je teraz na dłużej 😉
• Korzystaj z fiszek
• Proś kolegów/koleżanki/znajomych, żeby Cię odpytywali
• Zamiast powtarzać w kółko: ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno  – wypisz sobie osoby (ale nie po kolei!) – np. tu, lui/lei, loro, voi, io, noi – i podawaj formy do poszczególnych osób

6. Więcej przykładów, mniej reguł

Uczymy się poprzez przetwarzanie przykładów i na podstawie tych przykładów tworzymy reguły (Spitzer 2012: 67)

Ucząc się koniugacji w różnych czasach, zauważyłam, że o wiele łatwiej było mi odmienić czasownik, jeśli miałam wzór odmiany podobnego czasownika, niż gdy dostawałam końcówki i miałam odcinać ARE/ERE/IRE.

Spójrz na dwie możliwości uczenia się koniugacji czasowników

1. finire odmienia się tak: finisco, finisci, finisce, finiamo, finite, finiscono. Pulire odmienia się jak finire. Odmień pulire.
2. Żeby odmienić pulire, odetnij końcówkę IRE i dodaj –sc- w każdej osobie oprócz pierwszej i drugiej mnogiej

Drugi komunikat jest bardziej skomplikowany do przetworzenia i dodatkowo wykorzystuje abstrakcyjne zasady. Mózgowi łatwiej jest odmienić czasownik, bazując na przykładzie.

Wskazówka:

• Wykorzystuj przykłady bardziej niż suche reguły

7. Bądź starodawny – pisz ręcznie

W dzisiejszych czasach mamy do dyspozycji mnóstwo aplikacji i programów, które mogą pomóc w nauce języka. Jednakże warto wiedzieć, że lepszemu zapamiętywaniu sprzyja pisanie ręczne. W mózgu znajduje się reprezentacja różnych części ciała i ręce zajmują tam stosunkowo dużo miejsca w porównaniu do innych. Pisanie ręczne angażuje dłonie bardziej, niż pisanie na klawiaturze, więc w efekcie zostaje wykorzystany większy obszar mózgu, a to powoduje aktywowanie większej liczby neuronów i sprzyja zapamiętywaniu. (Żylińska 2013: 79).

Wskazówka:

• Pisz jak najwięcej ręcznie

8. Daj sobie czas

Kiedyś jeden z moich kursantów, po miesiącu kursu na poziomie A1 powiedział mi, że ma jeszcze problem z mówieniem tego, co by chciał powiedzieć po włosku. Byłoby super, gdyby miesiąc nauki nowego języka wystarczał do swobodnej komunikacji, ale niestety nie jest to możliwe. A to dlatego, że mózg uczy się powoli i potrzebuje czasu na pogłębienie się śladu pamięciowego. Uważa się, że żeby osiągnąć poziom B1, czyli poziom komunikacyjny, potrzeba minimum 6 miesięcy pracy, a to tylko przy założeniu, że języki, których się uczysz, są z tej samej rodziny językowej (albo znasz bardzo dobrze podobny język), masz talent językowy i uczysz się dużo i systematycznie. Żeby nauczyć się języka obcego, potrzebujesz dużo ćwiczeń i sporo czasu (Spitzer 2012: 313; Żylińska 2013: 216).

Wskazówka:

• Nie wymagaj od siebie zbyt wiele – daj sobie czas. Jeśli będziesz oczekiwać bardzo szybkich rezultatów, możesz się sfrustrować i zniechęcić. Powoli, ale do przodu.
• Nie ucz się w krótkim odstępie czasowym podobnych zagadnień – np. zaimków dopełnienia bliższego (pronomi diretti) i zaimków dopełnienia dalszego (pronomi indiretti) lub czasu przyszłego (futuro semplice) i trybu przypuszczającego (condizionale semplice) – bo będą się bardzo myliły. Daj sobie czas na opanowanie jednego z nich i dopiero kiedy będzie to dobrze ugruntowane, przejdź do następnego.

9. Ruszaj się, słuchaj, a nawet wąchaj

Im więcej zmysłów pobudzisz, tym więcej będzie ze sobą musiało współpracować i w efekcie – więcej zapamiętasz (Żylińska 2013: 39, 201).

Wskazówka:

• Słuchaj piosenek, patrząc na tekst
• Powtarzaj słówka, chodząc
• Jeśli tylko to możliwe, pokazuj słowa, których się uczysz – np. przy czynnościach – wykonuj je (np. kroję, sprzątam, bawię się)
• Wykorzystuj w nauce wszystkie zmysły, np. wąchając obiad, powiedz po włosku, co o nim sądzisz

10. Śpij

Mózg do ugruntowania informacji potrzebuje też snu. Ucząc się odmian czasowników w kolejnych czasach i trybach miałam zawsze tak, że w dniu, w którym poznawałam daną odmianę, nie do końca czułam, że umiem ją stosować, nawet po uzupełnieniu wielu zdań. Odczucie często zmieniało się następnego dnia, po przespanej nocy. A to dlatego, że w czasie snu informacje są przesyłane z hipokampu do kory (Spitzer 2012: 99).

Jeśli więc nie idzie Ci nauka w danym dniu – idź spać i daj mózgowi trochę odpocząć i poukładać wszystko na spokojnie 🙂

Wskazówka:

• ucząc się nowego czasu, dziel naukę na kilka dni – część ćwiczeń wykonuj dopiero po przespanej nocy

Nie zapominaj o dopaminie i uważności

Żeby zapamiętywać na dłużej ucz się w sposób, który sprawia Ci przyjemność. Lubisz oglądać seriale? Oglądając serial, zwracaj uwagę na formy gramatyczne, których się uczysz. Jeśli przykładowo uczysz się passato prossimo – zwracaj uwagę na czasowniki w tym czasie. Podobnie można robić z piosenkami. Jeśli masz jakieś dziwne formy do zapamiętania – możesz wymyślać zabawne skojarzenia, możesz chodzić po pokoju i je śpiewać. Rób to, co Ci sprawi przyjemność!

I pamiętaj – jeśli chcesz się czegoś nauczyć, to skup się. 15-20 minut bez sprawdzania Messengera i Instagrama. A potem możesz oglądać seriale.

Więcej na temat dopaminy w procesie uczenia oraz o tym, jak ważna jest koncentracja, przeczytasz tutaj.

Podsumowanie

Co pomaga w nauce gramatyki:

• Analiza
• Historie
• Personalizacja – odniesienia do siebie
• Nowość
• Łączenie nowej wiedzy ze starą
• Sprawdzanie się (przywoływanie informacji z pamięci)
• Uczenie się na przykładach
• Pisanie ręcznie
• Czas
• Wykorzystanie różnych zmysłów
• Sen
• Pozytywne emocje
• Uważność

Książki i artykuły, na których się opierałam

• Biggs John B., Collis Kevin F., 1982, Evaluating quality of learning: the SOLO taxonomy. Nowy Jork, Academic Press.
• Craik Fergus, Lockhart Robert, 1972, Leves of processing. A framework for memory research. Journal of Verbal Learing and Verbal Behavior, nr 11, 671-684.
• Hattie John, 2015, Widoczne uczenie się dla nauczycieli, Warszawa, Centrum Edukacji Obywatelskiej.
• Prensky Marc, 2001, Digital Natives, Digital Immigrants. On the Horizon, MCB University Press, 2001, vol. 9, no 5.
• Spitzer Manfred, 2012, Jak uczy się mozg, Warszawa, PWN.
• Żylińska Marzena, 2013, Neurodydaktyka Toruń, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
• Żylińska Marzena, 2007, Postkomunikatywna dydaktyka języków obcych w dobie technologii informacyjnych. Teoria i praktyka. Warszawa, Fraszka Edukacyjna.
• Wykłady prof. UŚ Marka Kaczmarzyka